حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
ترجمهء احوال 14
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
شده است « 1 » . . . و اين عمارت مصلى كه امروز مزار اوست بدستور محمد شاه پس از يافتن مقام سلطنت ، ساخته شده است « 2 » . آقا محمد پسر پير عبد الوهاب ، دو پسر نيز داشته است كه يكى را نام ابو طالب بود و ازين پسر ، پسرى محمد نام پديد آمد و اين محمد پدر ميرزا نصر الله خان نائينى معروف است كه مشير الدوله لقب داشت و پدر حسن پيرنيا بود . بايد گفته شود كه اولاد دخترى پير ، به پيرزاده شهرت دارند « 3 » . و اولاد پسرى او به پيرنيا ، و اصلا اين خانواده را در نايين خانوادهء « مصلائىها » گويند . مشير الدولهء بزرگ نصر اللّه خان در اوايل عمر از نايين جلاى وطن كرد و با سه سرمايهء بزرگ بزرگ بتهران آمد : سه سرمايهء او از پشت كار و همت مردم يزد ، زرنگى و هوش اهل اصفهان و قناعت و بردبارى و حوصلهء مردم خور و بيابانك مايه ميگرفت و نايين در ميان اين سه ناحيهء معروف ايران واقع است . ميگويند مدتى به كتابت تحصيل معاش ميكرد و بعد در ادارهء ميرزا عبد الوهاب خان نصير الدوله ( آصف الدوله ) نوكرى پيدا كرد كه تقريبا ماهى به دو سه تومان مواجب خدمت ميكرد تا زمانيكه ميرزا سعيد خان مؤتمن الملك وزير امور خارجه مىشود ميرزا نصر اللّه خان هم آن اوقات داخل وزارت امور خارجه ميگردد و پس از مدتى كه در آن اداره خدمت مىكند ، مرحوم ابراهيم خان نايب الوزاره به كارگزارى مهام خارجهء آذربايجان مأمور مىشود و ميرزا نصر اللّه هم به سمت منشىگرى او به تبريز ميرود و در آنجا متأهل مىشود و دختر حاجى ميرزا تقى آجودان كارگزارى را ( كه مادر حسن پيرنيا باشد ) اختيار مىكند . و بعد از فوت نايب الوزاره به تهران مراجعت مىكند « 4 » . او در ابتدا در وزارت لشكر سمت محاسب و سررشتهدارى داشت ، رفتهرفته پيش ميرفت تا مورد توجه اتابك قرار گرفت ، ميرزا على اصغر خان سرانجام وزارت لشكر را به او ارزانى داشت ، در زمانيكه وزارت مخازن عسكرى با معير الممالك بود او وزارت لشكر را داشت و بودجهء مخازن توسط وى تصويب و امضاء ميشد . در 1314 ق . فرمانفرما وزارت جنگ را به شرط قبول وزارت لشكر مشير الدوله ، پذيرفت « 5 » . در ابتداى كار وزارت خارجه ( 1299 ق . ) لقب مصباح الملكى داشت و در 1308 ق . به مشير الملك ملقب شد . بعد از قتل ناصر الدين شاه ، محسن خان مشير الدوله كه وزارت خارجه را داشت و براى استعلاج به فرنگ رفته بود در پاريس درگذشت . درين وقت اتابك ، ميرزا نصر اللّه خان را از وزارت لشكر به وزارت خارجه آورد و در ماه ربيع الثانى
--> ( 1 ) - صدر بلاعى ، حاشيهء تاريخ نايين ، ص 124 ( 2 ) - هدايت ، خاطرات و خطرات ، ص 204 . ( 3 ) - معروفترين آنان حاجى پيرزادهء نايينى است ، رجوع كنيد به مقالهء : ايرج افشار راجع به ادوارد برون و حاجى پيرزاده در مجلهء يغما ، 7 : 420 . ( 4 ) - ناظم الاسلام ، تاريخ بيدارى ايرانيان ص 444 . ( 5 ) - ناظم الاسلام ، تاريخ بيدارى ايرانيان ص 444 .